19 oktober 2026
Claude en ChatGPT zetten sinds kort een onzichtbaar watermerk in hun teksten. Op LinkedIn leidde dat direct tot veelgedeelde posts vol conclusies: het zou een filter zijn tegen AI-slop, iedereen zou het kunnen opsporen en zelfs een spellingscheck zou je tekst markeren. De meeste van die conclusies kloppen niet. In dit artikel lees je wat een AI-watermerk is, waarom het er nu komt, hoe het werkt en wat je er als organisatie mee moet.
Een AI-watermerk in tekst is een onzichtbaar statistisch patroon in de woordkeuze van een taalmodel. Je ziet het niet en er zitten geen verborgen tekens in. Alleen de aanbieder van het model kan het patroon herkennen, met een geheime sleutel. Het watermerk vertelt één ding: dat een taalmodel betrokken was bij de tekst. Niet wie hem schreef, en niet of hij goed is.
Omdat de Europese AI Act het verplicht. Artikel 50 vraagt aanbieders van generatieve AI om hun output machineleesbaar te markeren, zodat die als kunstmatig herkenbaar is. Die verplichting geldt sinds 2 augustus 2026 voor nieuwe systemen. Bestaande systemen moeten uiterlijk op 2 december 2026 voldoen.
De grote aanbieders kiezen elk hun eigen techniek:
Het is dus geen sympathiek gebaar van big tech om AI-slop tegen te gaan. Het is compliance, en niet meer dan dat.
Taalmodellen schrijven woord voor woord. Bij elk woord kiezen ze normaal wat statistisch het meest logisch is, met een beetje toeval. Een watermerk vervangt dat toeval door een sleutel die bepaalde woordkeuzes net wat vaker laat winnen.
Een voorbeeld. Na een druilerig weekend kan een model schrijven:
Eén zo'n keuze zegt niets, want iedereen kan 'het weer is grijs' opschrijven. Maar over honderden woorden ontstaat een patroon dat de aanbieder met zijn sleutel kan herkennen.
Alleen wie de sleutel heeft, of toegang krijgt tot de detectietool van de aanbieder. En die toegang is beperkt:
Een concurrent, klant of docent kan jouw tekst dus niet zomaar door een watermerkscanner halen. Online 'AI-detectors' werken niet met deze sleutels. Die gokken op basis van schrijfstijl, en dat is iets heel anders.
Minder betrouwbaar dan veel mensen denken. Het patroon heeft genoeg woorden nodig en is gevoelig voor bewerking. OpenAI rekende het bij de lancering zelf voor, voor een tekst van 400 tokens:
Bij korte teksten zijn er te weinig herkenningspunten. Ook vertaalde teksten en rekenantwoorden zijn lastig te detecteren. En belangrijk: een ontbrekend watermerk bewijst niet dat een mens de tekst schreef.
Waarschijnlijk nauwelijks, maar uitgesloten is het niet. Een taalmodel schrijft ook bij een spellingscheck de hele tekst opnieuw uit. Omdat bijna alle woorden gelijk blijven, heeft het watermerk weinig ruimte om een patroon te vormen. Toch meldt Anthropic dat ook tekst die Claude alleen bewerkte het watermerk kan dragen. Een detectie betekent dan dat Claude de tekst heeft verwerkt, niet dat Claude hem heeft geschreven.
De AI Act maakt een uitzondering voor AI die alleen ondersteunt bij standaard redactiewerk. Maar Anthropic past het watermerk wereldwijd toe, en de bronnen noemen geen uitzondering voor redactiewerk. Ga er dus niet van uit dat een 'kleine correctie' altijd sporenvrij blijft.
Dat is speculatie. Online gaat de theorie rond dat AI-bedrijven hun eigen output met watermerken uit toekomstige trainingsdata willen houden. De reden zou model collapse zijn: train je nieuwe modellen steeds op AI-teksten, dan gaat de kwaliteit achteruit.
Geen enkele AI-bouwer noemt dit als reden. En als het de echte reden was, had OpenAI het watermerk al jaren geleden wereldwijd uitgerold. Niet nu pas, en alleen in de EU, omdat daar toevallig een wet ingaat. Ook de koppeling die sommigen leggen met het inkopen van boeken als trainingsdata heeft geen basis in wat de aanbieders zelf communiceren.
Allereerst: begrijpen hoe het zit, zodat je niet meegaat in misinformatie. Daarnaast twee praktische lessen:
Naast de markeerplicht voor aanbieders bevat de AI Act ook een regel voor organisaties die AI-teksten publiceren. Publiceer je AI-gegenereerde tekst om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang? Dan moet je melden dat de tekst met AI is gemaakt. Behalve als een mens de tekst heeft gecontroleerd en je organisatie er redactioneel verantwoordelijk voor is.
Wat precies onder 'algemeen belang' valt, is een juridische vraag. Maar los daarvan is een mens boven de tekst gewoon goed vakmanschap. Zo leg je dat vast:
Zo werk je niet alleen beter, je kunt ook aantonen dat er een mens boven de tekst stond. Twijfel je of de meldplicht voor jouw content geldt? Leg het voor aan je jurist.
Wil je weten hoe je AI veilig en verantwoord inzet in je contentproces? Neem contact met ons op.
